
Vietnam Strategic Progress: Reform, Growth and Strategy 2024
April 30, 2024
Vietnam Insurance Reform: New Rules, New Opportunity
May 1, 2024
Founder Notes — Lotus Investment Group
Vietnam water security: drought, pollution, the way out
Một Việt Nam thiếu nước: thách thức và hướng đi cho an ninh nguồn nước
Giữa tháng 5 năm 2022, Công ước Liên Hợp Quốc về Chống sa mạc hóa (UNCCD) công bố báo cáo Drought in Numbers với những con số đáng lo. Từ năm 2000 đến nay, số lượng và độ dài các đợt hạn hán trên thế giới đã tăng 29%. Việt Nam không nằm ngoài xu hướng ấy. Mỗi người dân chỉ có 4.400 m3 nguồn nước một năm, thấp xa mức trung bình thế giới là 7.400 m3.
Thiếu nước ở Việt Nam không còn là cảnh báo xa xôi. Nó đang định hình lại đồng ruộng, dòng sông và đời sống nông thôn. Bài viết này lần theo những thiệt hại kinh tế – xã hội mà tình trạng thiếu nước gây ra, cân nhắc các giải pháp đã thử và lý do phần lớn chưa đạt, rồi phác ra điều kiện cần để bảo đảm an ninh nguồn nước ngọt và nước sạch cho đất nước trong những năm tới.
Nông nghiệp và sông Mê Kông trong thế bí
Nông nghiệp chiếm hơn 70% tổng lượng nước Việt Nam dùng, và tạo ra khoảng một phần ba việc làm cả nước. Ngành này nằm ở trung tâm nền kinh tế lẫn đời sống nông thôn, trải rộng từ trồng trọt, chăn nuôi đến thủy sản và lâm nghiệp. Khí hậu nhiệt đới, đất màu mỡ, nguồn nước dồi dào cùng đa dạng sinh học phong phú đã giúp đất nước dựng nên một nền nông nghiệp hàng hóa đa dạng qua bốn thập niên đổi mới, đáp ứng cả nhu cầu trong nước và toàn cầu.
Nền tảng đó giờ đang rạn. Nông dân thiếu cả nước ngọt lẫn nước sạch. Hạn hán ngày một gay gắt theo biến đổi khí hậu, đập dâng nhiều thêm ở thượng nguồn Mê Kông, còn chính quyền can thiệp chưa đủ. Hệ quả là nước ô nhiễm, nguồn cung phân bổ lệch lạc, xâm nhập mặn lấn sâu vào đất liền, khoảng cách giàu nghèo nới rộng. Vị thế nước xuất khẩu nông sản lớn thứ hai Đông Nam Á và thứ mười lăm thế giới của Việt Nam cũng lung lay theo. Mê Kông tưới cho vụ lúa lớn nhất các tỉnh miền Tây; bóp nghẹt dòng chảy ấy, đất nước mất đi sức nặng trên bàn cờ quốc tế.
Ô nhiễm công nghiệp và khoảng trống nước sạch nông thôn
Tháng 3 năm 2018, Liên minh Nước sạch cùng Trung tâm Nghiên cứu Môi trường và Cộng đồng (CECR) thuộc Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam đã chỉ rõ ngành công nghiệp làm suy giảm chất lượng nước ra sao. Khoảng 70% chất thải từ các khu công nghiệp được xả thẳng ra môi trường. Dòng nước nhiễm bẩn ấy mang theo hóa chất độc hại gây bệnh. Ô nhiễm là mối đe dọa lớn nhất với các lưu vực đổ ra cửa nước khắp cả nước. Tại những vùng ô nhiễm nặng nhất, nước thải làm bẩn cả không khí đến mức bốc mùi và nhiễm độc.
Người dân nông thôn gánh chịu nặng nề nhất từ vấn nạn vệ sinh nguồn nước. Chỉ 39% dân nông thôn tiếp cận được nước sạch. Phần còn lại phần lớn phải khoan giếng xuống tầng ngậm nước để bù cho nước mặt sạch đang thiếu. Những cái giếng tự phát đó làm kết cấu đất yếu đi, kém ổn định. Vùng gần sông, gần biển thiệt hại càng rõ: giếng góp phần gây sạt lở, làm hư hại chính mảnh đất, khiến nền đất càng mong manh khi bão lũ ập tới.
Vì sao các hồ chứa thất bại
Xây hồ chứa nước từng được xem là một lời giải khác. Trên lý thuyết đây là cách hợp lý để trữ lượng mưa lớn của Việt Nam, dao động từ 700 đến 5.000 mm mỗi năm. Trên thực tế, các hồ này thường được dựng bằng cách phá đi những vạt rừng lớn xung quanh. Rừng tự nhiên điều hòa khí hậu gió mùa nhiệt đới tốt hơn nhiều, với cây rễ chắc và tán lá dày giữ nước theo cách không bể bê tông nào sánh được.
Nhiều dự án hồ chứa còn được xây cẩu thả hoặc thiếu quy hoạch, thiếu kiểm soát vận hành, thiếu chuyên gia thực thụ, gây lãng phí thời gian, tiền bạc và rừng. Hồ sơ thực tế tự nó lên tiếng. Dự án thủy lợi hồ Krông Pách Thượng, do Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn khởi xướng với tổng vốn hơn 4.400 tỷ đồng, đình trệ. Hồ Bản Mồng ở Nghệ An cũng vậy, sau mười năm thi công và 3.740 tỷ đồng vẫn dang dở.
Khử mặn nước biển: một tiền lệ đã chạy thật
Muốn nước sạch và nước ngọt chảy về cho dân sinh, cho sản xuất nông nghiệp và công nghiệp, Việt Nam cần thử những ý tưởng phá khỏi lối mòn cũ. Một hướng mà thế giới đã đưa vào vận hành là biến nước biển thành nước uống. Israel, quốc gia dẫn đầu về khử mặn, dự tính bơm lượng nước mặn dư từ các nhà máy khử mặn vào Biển Galilee, vùng biển đã cạn kiệt vì khai thác quá mức và bị biến đổi khí hậu đe dọa.
Israel sẽ đảo chiều dòng chảy qua mạng lưới bơm, ống dẫn và đường hầm khổng lồ có từ thập niên 1960. Nhà chức trách Israel coi dự án là bước đầu đưa công nghệ khử mặn và quản lý nước của họ ra sân khấu thế giới. Bài học cho Việt Nam không phải sao chép kỹ thuật, mà thừa nhận rằng hạ tầng táo bạo, đã được kiểm chứng, có thể thay đổi cục diện ở chỗ những bản vá chắp vá không làm nổi.
Ý thức phải đi trước
Công nghệ một mình không đưa Việt Nam đi xa. Ý thức cũng quan trọng ngang vậy. Mỗi người dân cần hiểu hiện trạng nguồn nước của đất nước, thực tế biến đổi khí hậu, cùng cái giá kinh tế, xã hội và chính trị mà hạn hán bắt phải trả.
Điều đó đòi các cơ quan nhà nước và mọi tổ chức công lẫn tư dạy thói quen tiết kiệm nước qua chương trình học và những kênh khác. Chỉ khi người Việt cùng chung một hướng trong việc bảo vệ nguồn nước, những dự án lớn phía trước mới thật sự thành công.
Kết luận
Bài toán nước của Việt Nam không phải một thất bại đơn lẻ mà là chuỗi thất bại nối nhau: khí hậu khô hạn dần, sông bị chặn bởi đập, chất thải công nghiệp không qua xử lý, đa số dân nông thôn bị cắt khỏi nước sạch, hồ chứa phá rừng tốn vốn mà không cho kết quả. Mỗi lời giải đã thử chỉ chạm tới triệu chứng, bỏ sót cả hệ thống.
Lối ra chạy trên hai làn cùng lúc. Một là hạ tầng mới, trong đó khử mặn nước biển là phương án đáng thử. Hai là một cộng đồng hiểu rõ điều gì đang đặt cược và thay đổi cách dùng nước. Thiếu một trong hai thì cả hai đều hỏng. Giữ được nguồn nước, Việt Nam giữ được đồng ruộng, kim ngạch xuất khẩu và vị thế của mình. Để vuột mất, cái giá rơi trước tiên lên chính những người ít có khả năng chống đỡ nhất.
Lotus Investment Group tư vấn M&A xuyên biên giới và FDI vào Việt Nam và Đông Nam Á. Nếu quý vị đang thẩm định một vị thế tại Việt Nam, liên hệ với chúng tôi.
In mid-May 2022 the United Nations Convention to Combat Desertification (UNCCD) published Drought in Numbers, and the figures were sobering. Since 2000 the number and length of droughts worldwide have risen by 29%. Vietnam is no exception. The country holds only 4,400 m3 of water resources per person each year, well below the global average of 7,400 m3.
Water scarcity in Vietnam is not a distant warning. It is already reshaping farms and the rural households that depend on them. This piece traces the socio-economic damage water shortage is doing, weighs the measures tried so far and why most have fallen short, and sets out what it would take to secure fresh and clean water for the country in the years ahead.
Agriculture and the Mekong under strain
Agriculture accounts for more than 70% of Vietnam’s total water use and provides about a third of the country’s jobs. The sector sits at the centre of the economy and of rural life, spanning crop production, animal husbandry, fisheries and forestry. A tropical climate, fertile soil and abundant water let the country build a diversified commercial agriculture over four decades of reform, feeding both domestic and global demand.
That foundation is now cracking. Farmers are short of fresh and clean water. Droughts grow harsher with the changing climate, more dams rise along the upper Mekong, and the authorities have not intervened enough. The result is water pollution, lopsided distribution of supply, salinity creeping inland, and a widening gap between rich and poor. Vietnam’s standing as the second-largest agricultural exporter in Southeast Asia and the fifteenth worldwide is exposed too. The Mekong waters the largest rice crop in the western provinces; choke that flow, and the country loses bargaining power with its international peers.
Industrial pollution and the rural water gap
In March 2018 the Clean Water Alliance and the Centre for Environmental and Community Research (CECR), part of the Vietnam Union of Science and Technology Organizations, set out how industry has degraded water quality. Roughly 70% of waste from industrial zones is discharged straight into the environment. That contaminated water carries hazardous, disease-causing chemicals. Pollution is the single biggest threat to the watersheds that drain into outlets across the country. In the worst-hit areas, sewage has fouled the air until it turns foul-smelling and toxic.
Rural residents bear the brunt of the sanitation crisis. Only 39% of rural people can reach clean water. Most of the rest sink wells into the aquifers to make up for the shortfall in clean surface water. Those makeshift wells weaken and destabilise the soil. Near rivers and the coast the damage is acute: the wells drive landslides, scar the land, and leave the ground even more fragile when storms and floods arrive.
Why the reservoirs failed
Building water reservoirs looked like another answer. On paper it is a sound one for storing Vietnam’s heavy rainfall, which runs from 700 to 5,000 mm a year. In practice the lakes are usually built by clearing large tracts of nearby forest. Natural forest does far more to regulate Vietnam’s tropical monsoon, its sturdy-rooted trees and dense canopy holding water in a way no concrete basin matches.
Many reservoir projects are also built carelessly, without proper planning or genuine expert oversight, wasting time, money and forest. The record speaks for itself. The Krong Pach Thuong irrigation reservoir, launched by the Ministry of Agriculture and Rural Development with more than VND4,400 billion committed, stalled. So did the Ban Mong reservoir in Nghe An, still unfinished after ten years of work and VND3,740 billion spent.
Desalination as a working precedent
If clean and fresh water is to flow for households, farms and factories, Vietnam needs to test ideas that break with the old playbook. One that the world has already put to work is turning seawater into drinking water. Israel, a leader in desalination, plans to pump surplus salt water from its desalination plants into the Sea of Galilee, a sea drained by overuse and threatened by a changing climate.
Israel will reverse the flow through a vast network of pumps and tunnels dating to the 1960s. Its authorities see the project as a first step toward bringing their desalination and water-management technology to the world stage. The lesson for Vietnam is not to copy the engineering but to accept that bold, tested infrastructure can change the equation where patchwork fixes cannot.
Awareness has to come first
Technology alone will not carry Vietnam. Awareness matters as much. Every citizen needs to grasp the state of the country’s water, the reality of climate change, and the heavy economic and political toll of drought.
That means government agencies and private organisations alike teaching water-saving habits through school curricula and other channels. Only when Vietnamese people pull in the same direction on protecting water can the larger projects ahead actually succeed.
Conclusion
Vietnam’s water problem is not one failure but a chain of them: a drying climate, dammed rivers, untreated industrial waste, a rural majority cut off from clean water, and reservoirs that wasted forest and capital without delivering. Each tried fix has addressed a symptom and missed the system.
The way out runs on two tracks at once. New infrastructure, desalination among the options worth testing, and a population that understands what is at stake and changes how it uses water. Neither works without the other. Secure the water, and Vietnam protects its farms, its exports and its standing. Fail to, and the cost lands first on the people who can least absorb it.
Lotus Investment Group advises on cross-border M&A and FDI into Vietnam and Southeast Asia. If you are underwriting Vietnam exposure, get in touch.
Nguồn / Sources
[1]
UNCCD (2022) — Drought in Numbers 2022: Restoration for readiness and resilience.
[2]
FairPlanet — Vietnam’s Water Crisis Threatens Food Security.
[3]
Open Development Mekong — Transforming Vietnamese agriculture: gaining more from less.
[4]
Vietnam News — Water pollution policies proposed.
[5]
Borgen Project — The Vietnamese Water Crisis.
[6]
Nhân Dân — Giảm thiểu tình trạng sụt lún, sạt lở đất từ việc khoan giếng.
[7]
Viet Nam’s Second National Communication to the UNFCCC.
[8]
LiveMint — Israel’s water technology: sea water to drinking water to filling up the Sea of Galilee.
[9]
Lao Động — Dự án thủy lợi nghìn tỉ ở Tây Nguyên: nguy cơ tạm dừng dự án nếu để mất vốn.
[10]
Zing News — Hồ thủy lợi lớn nhất Nghệ An sau hơn 10 năm dang dở.




